IZLOŽENOST RADONU U STANOVIMA GRADA ZAGREBA

Nevenka Lokobauer, Zdenko Franić, Ljerka Petroci, Enis Sokolović, Vladimir

Lokner*

Institut za medicinska istraživanja i medicinu rada, Jedinica za zaštitu od zračenja

Ksaverska cesta 2, pp 291, HR-10001 Zagreb, Hrvatska

*Agencija za posebni otpad,

Savska cesta 41, HR-10000 Zagreb, Hrvatska

UVOD

Nakon procjena međunarodnih organizacija koje se bave zaštitom od zračenja da je radon s obzirom na ljudsku izloženost najvažniji od svih izvora prirodnog zračenja, u gotovo svim razvijenim zemljama, ali i u većini zemalja u razvoju posebna pažnja posvećena je procjeni rizika od inhalacije radona i potomaka, posebice u zatvorenim prostorima (1, 2).

U Republici Hrvatskoj, budući da ne postoji nacionalni program mjerenja radona na području cijele zemlje, do sada je najveći broj istraživanja proveden u gradovima Zagrebu i Osijeku (3, 4). Opravdano, jer u gradskim sredinama ljudi provode i do 80% vremena u zatvorenim prostorima, gdje je aktivnost radona daleko nepovoljnija u odnosu na otvoreni prostor. Osim toga, grad Zagreb čini urbanu aglomeraciju s preko milijun stanovnika, što predstavlja gotovo 1/4 cjelokupne populacije Republike Hrvatske.

Istraživanja radona u gradu Zagrebu započela su 1990. godine. Tijekom 1997. godine, vezano uz projekt s Agencijom za posebni otpad: "Pilot projekt određivanja radona u gradu Zagrebu", mjerenja radona koncentrirana su na podrumske stanove. U isto vrijeme, a zbog poznate izravne ovisnosti radona o sastavu tla ispod zgrada, na području pet područnih ureda grada Zagreba izmjerena je specifična aktivnost radona u četrdeset posebno odabrana stana. Birani su stanovi u razizemlju u kućama često i bez podruma. Na mjestima gdje je bilo moguće, a u svrhu usporedba specifičnih aktivnosti, mjerenja su također provedena i u stanovima na višim katovima.

MATERIJAL I METODE

Tijekom 1997. godine mjerenje radona u gradu Zagrebu provedeno je u trideset stanova u razizemlju, koji se nalaze na području pet područnih ureda - Medveščaka, Centra, Maksimira, Črnomerca i Trešnjevke. Na deset lokacija, a u svrhu usporedba specifičnih aktivnosti, radon je također izmjeren i u stanovima na višim katovima. Mjerenja su provedena s Honeywell professional radon monitorom na svakoj lokaciji i u svakom stanu kroz 24 sata, kako bi se dobile prosječne dnevne aktivnosti radona, u sezoni proljeće-ljeto i jesen-zima.

REZULTATI I RASPRAVA

Na tablici 1. prikazani su rezultati mjerenja radona provedenih u trideset stanova u razizemlju i deset stanova na višim katovima koji se nalaze u kućama lociranim na području pet područnih ureda grada Zagreba. Tablica daje podatke izmjerenih specifičnih aktivnosti radona u sezoni proljeće-ljeto i jesen-zima. Na tablici su također dani i podaci o građevnom materijalu i godini izgradnje kuća.

U sezoni proljeće-ljeto aktivnost radona u stanovima u razizemlju kretala se od 22 ± 5 do 133 ± 12 Bqm-3 (prosječna vrijednost 56 ± 31 Bqm-3) dok je u istim stanovima u sezoni jesen-zima zabilježena aktivnost od 22 ± 5 do 311 ± 16 Bqm-3 (prosječna vrijednost 94 ± 64 Bqm-3).

Na deset lokacija provedena su istraživanja i u stanovima na višim katovima. U tim stanovima specifična aktivnost radona u sezoni proljeće-ljeto kretala se od 11 ± 3 do 78 ± 9 Bqm-3 (prosječna vrijednost 32 ± 21 Bqm-3), a u sezoni jesen-zima od 30 ± 5 do 137 ± 12 Bqm-3 (prosječna vrijednost 60 ± 32 Bqm-3).

Navedeni podaci govore o sezonskim varijacijama u aktivnosti radona zbog smanjenog provjetravanja stanova u hladnijim sezonama. Pored toga iz podataka istraživanja provedenih na deset lokacija u kućama sa stanovima u razizemlju i stanovima na višim katovima vidljivo je da je najznačajniji izvor radona na promatranim lokacijama tlo ispod građevine, što uzrokuje i povećane aktivnost radona u stanovima u razizemlju.

Procijenjena prosječna godišnja aktivnost radona za promatranih trideset lokacija (40 stanova) u gradu Zagrebu je 75 ± 45 Bqm-3 za stanove u razizemlju, a 46 ± 26 Bqm-3 za stanove na višim katovima.

Najveća specifična aktivnost radona zabilježena je u stanu kuće koja se nalazi u područnom uredu Trešnjavka. Kuća je izgrađena 1929. godine od cigle i drva bez podruma i podne izolacije, te malim brojem otvora za provjetravanje.

Tablica 1

Specifična aktivnost radona izmjerena u Zagrebu u stanovima u razizemlju i

stanovima na višim katovima u sezonama proljeće-ljeto i jesen-zima

Lokacija	Kat	Građevni materijal	Godina izgradnje	Specifična aktivnost (Bqm-3)
Proljeće - ljeto	Jesen - zima
1.	razizemlje	cigla	1965.	22 ± 5	22 ± 5
2.	razizemlje	cigla-drvo	1944.	26 ± 5	30 ± 5
3.	razizemlje	cigla	1980.	22 ± 5	70 ± 8
4.	razizemlje	siporeks	1988.	37 ± 6	70 ± 8
5.	razizemlje	beton	1965.	22 ± 5	22 ± 5
6.	razizemlje	cigla	1962.	22 ± 5	30 ± 5
7.	razizemlje

1. kat	cigla	1954.	30 ± 5

22 ± 5	59 ± 8

40 ± 6
8.	razizemlje

1. kat	cigla	1927.	78 ± 9

67 ± 8	93 ± 10

78 ± 9
9.	razizemlje

1. kat	cigla	1936.	56 ± 7

33 ± 6	226 ± 15

92 ± 9
10.	razizemlje

1. kat	cigla	1936.	70 ± 8

11 ± 3	189 ± 14

59 ± 8
11.	razizemlje	cigla-drvo	1929.	63 ± 8	155 ± 12
12.	razizemlje	cigla-drvo	1929.	126 ± 11	311 ± 18
13.	razizemlje

1. kat	cigla	1930.	104 ± 10

78 ± 9	159 ± 13

137 ± 12
14.	razizemlje	cigla-drvo	1936.	133 ± 12	189 ± 14
15.	razizemlje	cigla	1937.	67 ± 8	67 ± 8

Tablica 1 (nastavak)

Specifična aktivnost radona izmjerena u Zagrebu u stanovima u razizemlju i

stanovima na višim katovima u sezonama proljeće-ljeto i jesen-zima

Lokacija	Kat	Građevni materijal	Godina izgradnje	Specifična aktivnost (Bqm-3)
Proljeće - ljeto	Jesen - zima
16.	razizemlje	cigla	1937.	41 ± 6	74 ± 9
17.	razizemlje	cigla	1890.	70 ± 8	104 ± 10
18.	razizemlje

1. kat	cigla- beton	1984.	63 ± 8

19 ± 4	85 ± 9

33 ± 6
19.	razizemlje	cigla-drvo	1907.	126 ± 11	133 ± 12
20.	razizemlje

1. kat	cigla	1960.	41 ± 6

30 ± 5	59 ± 8

37 ± 6
21.	razizemlje

1. kat	cigla	1964.	52 ± 7

30 ± 5	70 ± 8

52 ± 7
22.	razizemlje

1. kat	cigla	1965.	70 ± 8

11 ± 3	85 ± 9

30 ± 5
23.	razizemlje	cigla	1958.	30 ± 5	59 ± 8
24.	razizemlje	cigla	1970.	56 ± 7	74 ± 9
25.	razizemlje	cigla	1970.	37 ± 6	56 ± 7
26.	razizemlje	cigla	1970.	52 ± 7	70 ± 8
27.	razizemlje	cigla	1970.	48 ± 7	78 ± 9
28.	razizemlje	cigla	1970.	30 ± 5	59 ± 8
29.	razizemlje	cigla	1965.	41 ± 6	74 ± 9
30.	razizemlje

1. kat	beton	1930.	37 ± 6

22 ± 5	59 ± 8

40 ± 6

LITERATURA

1.	UNSCEAR (United Nations Scientific Committee on the Effects of Atomic Radiation). Sources and Effects of Ionizing Radiation. UNSCEAR, United Nations, New York, 1993.

2.	ICRP (International Commission on Radiological Protection). Protection against Radon-222 at home and Work. ICRP Publication 65. Pergamon Press, Oxford, 1993.

3.	J. Planinić, B. Šuveljak and Z. Faj: Radon distribution in dwellings. J. Radiol. Prot. 1994; 14(3): 235-39.

4.	N. Lokobauer, J. Senčar, Z. Franić, A. Bauman: Exposure to Radon in Dwellings in Zagreb. J-P Vernet. in; Environmental Contamination, CEP Consultants Ltd, Edinburgh, 1992: 218-220.

EXPOSURE TO RADON IN DWELLINGS IN THE AREA OF ZAGREB

Nevenka Lokobauer, Zdenko Franić, Ljerka Petroci, Enis Sokolović, Vladimir

Lokner*

Institute for Medical Research and Occupational Health

Ksaverska cesta 2, P.O. Box 291, 10001 Zagreb, Croatia

*Hazardous Waste Management Agency,

Savska cesta 41, HR-10000 Zagreb, Croatia

SUMMARY

Until the 1970s radon and its progeny were regarded as radiation health hazards encountered only in the mining and processing of uranium ore. This notion has dramatically changed as a result of increasing efforts made by many countries to measure radon in dwellings. Since it has been assessed that radon constitutes on average about 53% of the human exposure to natural radiation (UNSCEAR 1993), attention to the problem of exposure to radon and associated health risk has been growing in both developed and developing countries.

This paper deals with the investigations of indoor radon activity concentrations at selected dwellings in the area of Zagreb. The fact that concentration of indoor radon depends strongly on radium sources in the soil pointed to the possibility that increased radon levels could be measured in the ground floor dwellings. The measurements of indoor radon performed by Honeywell professional radon monitor in the 30 ground floor dwellings, and at same location in 10 dwellings on higher floors. In order to obtain average daily values, radon activity concentrations were measured throughout 24 hours at each dwelling, over the seasons spring-summer and autumn-winter.

In the season spring-summer radon activity concentrations in the ground floor dwellings ranged from 22 ± 5 to 133 ± 12 Bqm-3 (mean value 56 ± 31 Bqm-3) and in the season autumn-winter ranged from 22 ± 5 to 311 ± 18 Bqm-3 (mean value 94 ± 64 Bqm-3).

In the dwellings on higher floors radon activity concentrations in the season spring- summer ranged from 11 ± 3 to 78 ± 9 Bqm-3 (mean value 32 ± 21 Bqm-3), and in the season autumn-winter ranged from 30 ± 5 to 137 ± 12 Bqm-3 (mean value 60 ± 32 Bqm-3).

Average annual radon activity concentration for the 30 investigated ground floor dwellings were 75 ± 45 Bqm-3, and 46 ± 26 Bqm-3 for the 10 dwellings on higher floors.

Investigations performed in the dwellings in the area of Zagreb revealed significant differences in radon levels between the ground floor dwellings and the dwellings on higher floors.